Upał w hali: co musi pracodawca i ile kosztuje chłodzenie

Halina od lat narzeka w czerwcu na salę od strony południowej w swoim liceum. Mówi, że po trzeciej lekcji w upale nikt nie rozwiązuje równań, tylko patrzy w okno. W hali produkcyjnej jest tak samo, tylko zamiast równań są detale, a zamiast złych ocen braki i skaleczenia.

Na początku czerwca dostaję pytania od właścicieli zakładów, którzy pamiętają zeszłe lato. Właściciel firmy produkującej konstrukcje stalowe spod Radomia zapytał wprost: co muszę, a co mi się opłaca. To są dwa różne pytania i warto je rozdzielić.

Co musi pracodawca

Przepisy nie podają jednej maksymalnej temperatury dla hali produkcyjnej, przy której trzeba przerwać pracę. Podają za to konkretne obowiązki.

Gdy temperatura w pomieszczeniu pracy przekracza 28°C, pracodawca musi zapewnić pracownikom napoje, w ilości zaspokajającej potrzeby i odpowiednio schłodzone albo ciepłe, zależnie od warunków. Na otwartej przestrzeni ten próg wynosi 25°C. Napoje są bezpłatne dla pracownika i to pracodawca odpowiada za to, żeby były dostępne przez całą zmianę.

Do tego dochodzi ogólny obowiązek z Kodeksu pracy: pracodawca ma zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy, w tym odpowiednią wentylację i ochronę przed nadmiernym nasłonecznieniem. Przy ciężkiej pracy fizycznej w upale rozsądne są dodatkowe przerwy i przesunięcie najcięższych zadań na wczesny ranek. W niektórych zakładach takie zasady są wpisane do regulaminu pracy i to dobry pomysł, bo wtedy brygadzista nie musi o nich decydować sam.

Napoje to koszt niewielki. W przykładowej hali na 30 osób, przy półtora litra na osobę dziennie przez 40 dni sezonu, wychodzi około 1 800 zł. Nikt na tym nie zbankrutuje. Prawdziwy koszt upału jest gdzie indziej.

Założenia

Liczę halę z blachy z lekką obudową, w której latem temperatura szybko rośnie, bo dach nagrzewa się od słońca.

• Hala 1 500 m², 30 osób na jednej zmianie, koszt pracodawcy 47 zł za godzinę pracy.
• 25 dni w roku z temperaturą w hali powyżej 28°C.
• W upalne dni wydajność spada o 10%, a dwa wentylatory zmniejszają ten spadek o połowę.
• Dwa wentylatory wielkośrednicowe pod dachem po 1,5 kW, pracujące 8 godzin przez około 60 cieplejszych dni.
• Prąd 0,95 zł/kWh netto z dystrybucją.

Ile kosztuje gorsza wydajność

Spadek wydajności o 10% przy 30 osobach to tak, jakby trzy osoby przez całą zmianę nic nie robiły. Przez 25 dni daje to 30 osób razy 8 godzin razy 47 zł razy 10% razy 25 dni, czyli 28 200 zł rocznie. Do tego braki i skaleczenia, których nie wyceniam w przykładzie, ale każdy kierownik zmiany wie, że po trzynastej w upale rośnie liczba poprawek.

Przyjmuję ostrożnie, że wentylatory zmniejszą ten spadek o połowę. Ruch powietrza nie obniża temperatury w hali, ale obniża temperaturę odczuwalną przy stanowisku o kilka stopni. Połowa straty to 14 100 zł. Wentylatory zużyją w sezonie 1 368 zł prądu. Zostaje 12 732 zł rocznie, a 50 tysięcy wraca po 48 miesiącach.

Co jeszcze da się zrobić

Rozwiązanie	Koszt na start	Efekt w hali
Napoje i dodatkowe przerwy	około 1 800 zł na sezon	obowiązek, nie chłodzi
Folia albo rolety na świetlikach	8 000 zł	mniej słońca z góry
Dwa wentylatory pod dachem	50 000 zł	odczuwalnie chłodniej przy stanowiskach
Wymiana powietrza nocą	120 000 zł	hala rano chłodniejsza
Klimatyzacja całej hali	od 350 000 zł	pełna kontrola, wysoki rachunek za prąd

Najpierw tanie rzeczy: cień na świetlikach i ruch powietrza. Klimatyzacja całej hali broni się tylko tam, gdzie wymaga tego technologia.

Cień na świetlikach to zwykle pierwsza rzecz do zrobienia. Świetliki w dachu są świetne zimą, a latem działają jak szyba w samochodzie na parkingu. Folia odbijająca albo zewnętrzne rolety kosztują kilka tysięcy i zwracają się w jeden, dwa sezony.

Wymiana powietrza nocą polega na tym, że wentylatory wyciągowe i otwierane klapy wypuszczają z hali gorące powietrze, kiedy na zewnątrz jest chłodniej. Rano hala zaczyna dzień z kilkoma stopniami mniej. Działa dobrze w nocach poniżej 20 stopni, słabiej w falach upałów, kiedy noce są ciepłe.

Klimatyzacja całej hali to inwestycja liczona w setkach tysięcy i rachunek za prąd, który przy 25 upalnych dniach nigdy jej nie zwróci. Ma sens tam, gdzie wymaga jej technologia: przy klejeniu, lakierowaniu, precyzyjnej obróbce, żywności. W zwykłej hali montażowej lepiej klimatyzować jedno pomieszczenie socjalne, w którym ludzie odpoczywają w przerwie. To kosztuje kilkanaście tysięcy.

Zimą też trzeba liczyć

Hala, która latem się nagrzewa, zimą zwykle szybko traci ciepło. Ten sam lekki dach i te same świetliki. Zanim wydasz pieniądze na chłodzenie, sprawdź, czy rozwiązanie nie zaszkodzi zimą. Wentylatory pod dachem pomagają w obie strony: latem dają ruch powietrza przy stanowiskach, zimą, puszczone wolno i w odwrotnym kierunku, ściągają w dół ciepłe powietrze zbierające się pod dachem. Folie na świetlikach zimą trochę ograniczają światło, ale nie ciepło.

Wymiana powietrza nocą wymaga z kolei szczelnych klap na zimę, bo inaczej hala będzie wychładzać się przez całą zimę dokładnie tymi otworami, które latem tak pomagały.

Upał a rotacja

Jest jeszcze jeden koszt, który trudno wycenić na przykładzie. Ludzie pamiętają, w jakich warunkach pracowali latem. W firmach z gorącą halą odejścia po sezonie zdarzają się częściej, a jedno odejście operatora to w przykładzie, który liczyłem w kwietniu, ponad 15 tysięcy złotych: ile kosztuje odejście pracownika z produkcji. Jeśli wentylatory zatrzymają w firmie jedną osobę, zwracają się szybciej niż w mojej tabeli.

Właściciel spod Radomia zaczął od folii na świetlikach i jednego wentylatora nad stanowiskami spawalniczymi, gdzie było najgoręcej. Drugi dokupi, jeśli lipiec pokaże, że pierwszy działa.