Robot do paletyzacji. Kiedy się zwraca

W zakładzie pakującym przyprawy pod Ostrowem Wielkopolskim koniec linii wygląda tak samo od piętnastu lat. Kartony zjeżdżają z przenośnika, a człowiek układa je na palecie według schematu przyklejonego do słupa. Kilkanaście kilogramów co kilkanaście sekund, osiem godzin, dwie zmiany. Na tym stanowisku ludzie wytrzymują po kilka miesięcy. Właściciel pytał mnie, czy robot do paletyzacji ma sens w firmie, która zatrudnia czterdzieści osób.

Na pierwszym spotkaniu nie otwierałem arkusza. Wziąłem kartkę A6 i zapisałem trzy liczby: ile kosztuje stanowisko, ile oszczędza rocznie, po ilu miesiącach się zwróci. Pod spodem drobnym pismem, z czego te liczby wynikają. Bez tego nie ma o czym rozmawiać.

Założenia

Przykład opiera się na widełkach z jesieni 2026 roku dla prostego stanowiska paletyzacji kartonów z jednej linii.

• Stanowisko z robotem, chwytakiem do kartonów, ogrodzeniem, przenośnikiem i montażem: 520 000 zł netto. Ceny takich stanowisk zaczynają się niżej, ale rosną szybko z każdym dodatkowym formatem i drugą linią.
• Robot zastępuje jedną osobę na każdej zmianie przy końcu linii. Ludzie nie znikają z zakładu, przechodzą na inne stanowiska, na których dziś brakuje rąk.
• Koszt pracodawcy jednej osoby: 7830 zł miesięcznie.
• Serwis, części zamienne i prąd: 16 000 zł rocznie.
• Ulgę na robotyzację i wpływ na podatek pomijam w wyliczeniu, opisuję ją osobno niżej.

Zwrot zależy od liczby zmian

Robot kosztuje tyle samo, czy pracuje osiem godzin dziennie, czy dwadzieścia cztery. Dlatego najważniejsza liczba w tym rachunku to liczba zmian.

Przy dwóch zmianach robot przejmuje pracę dwóch osób: 187 920 zł rocznie. Po odjęciu 16 000 zł na utrzymanie zostaje 171 920 zł. 520 tysięcy podzielone przez tę kwotę daje zwrot po 37 miesiącach.

Liczba zmian	Praca ręczna rocznie	Oszczędność netto	Zwrot
1 zmiana	93 960 zł	77 960 zł	81 miesięcy
2 zmiany	187 920 zł	171 920 zł	37 miesięcy
3 zmiany	281 880 zł	265 880 zł	24 miesiące

Robot kosztuje tyle samo bez względu na liczbę zmian, więc zwrot skraca się z każdą zmianą, na której pracuje.

Na jedną zmianę prawie siedem lat. To długo, bo za siedem lat linia może pakować coś zupełnie innego. Na trzy zmiany dwa lata, co w produkcji uchodzi za bardzo dobrą inwestycję.

W tekście o tym, czy uruchomić drugą zmianę czy kupić nową linię, pisałem, że trudniej znaleźć ludzi na wieczór niż kupić maszynę. Robot przy końcu linii jest jednym ze sposobów, żeby druga zmiana w ogóle ruszyła: potrzebujesz o jedną osobę mniej, i to na stanowisku, na które najtrudniej kogoś namówić.

Oszczędność, której nie widać, i koszt, o którym się zapomina

Jest kilka rzeczy, których nie wpisałem do tabeli, bo trudno je uczciwie wycenić.

Rotacja i zwolnienia. Ręczna paletyzacja to praca, przy której ludzie odchodzą szybko i częściej chorują na kręgosłup. Każde odejście to rekrutacja i wdrożenie. Jeśli na tym stanowisku wymieniasz ludzi kilka razy w roku, prawdziwa oszczędność jest wyższa niż w tabeli.

Równe palety. Robot układa każdą paletę tak samo. Mniej uszkodzonych kartonów w transporcie, mniej reklamacji od odbiorców, palety stabilniejsze w regale.

Przezbrojenia. Każdy nowy format kartonu albo schemat układania trzeba wgrać i sprawdzić. Jeśli zmieniasz asortyment co tydzień, upewnij się, że ktoś u ciebie nauczy się to robić, zamiast dzwonić po serwis.

Utrzymanie ruchu. Robot się psuje rzadko, ale kiedy stanie, stoi cała linia, bo nie ma już nikogo, kto układa ręcznie. Przygotuj plan awaryjny: kto i jak paletyzuje, gdy robot czeka na część.

Robot musi nadążyć za linią

Zanim zaczniesz liczyć pieniądze, sprawdź tempo. Robot paletyzujący ma określoną liczbę cykli na minutę dla danego kartonu i schematu. Jeśli linia w szczycie wypycha kartony szybciej, niż robot je odbiera, przed stanowiskiem zrobi się zator, a czujnik zatrzyma przenośnik. Wtedy robot nie oszczędza, tylko spowalnia całą produkcję.

Poproś integratora o test na twoich kartonach, z twoją wagą i twoim schematem układania, a nie o liczbę z katalogu. Dobrze, jeśli stanowisko ma kilkanaście procent zapasu ponad najszybsze tempo linii. Zapytaj też o wymianę palety: ile sekund trwa odjazd pełnej i podstawienie pustej i czy w tym czasie kartony mają gdzie poczekać.

Druga sprawa to ludzie, którzy zwolnią się z paletyzacji. W tym rachunku oszczędność istnieje tylko wtedy, gdy przestajesz płacić za dwie osoby albo gdy przejmują pracę, za którą inaczej musiałbyś kogoś zatrudnić. Jeśli zostaną na hali bez jasnego zadania, oszczędność jest tylko w prezentacji.

Ulga na robotyzację i bezpieczeństwo

Przepisy podatkowe przewidują ulgę na robotyzację: dodatkowe odliczenie części wydatków na roboty przemysłowe i związane z nimi urządzenia od podstawy opodatkowania. W obecnym kształcie obejmuje lata 2022-2026. Jeśli zakup przypada na przełom roku, trzeba sprawdzić, czy ulga została przedłużona, i w którym roku podatkowym wydatek zostanie rozpoznany. To pytanie do księgowej albo doradcy podatkowego, zanim podpiszesz zamówienie. Ulga skraca zwrot, ale nie liczyłbym na nią przy samej decyzji. Jeśli inwestycja broni się bez ulgi, ulga jest premią.

Druga sprawa to bezpieczeństwo. Robot przemysłowy pracuje za ogrodzeniem z zabezpieczonymi wejściami, a całe stanowisko musi mieć ocenę zgodności z wymaganiami dla maszyn, deklarację zgodności i oznakowanie CE. Jeśli integrator składa stanowisko z części różnych producentów, ustal na piśmie, kto odpowiada za tę dokumentację. Do tego aktualizacja oceny ryzyka zawodowego i szkolenie ludzi, którzy będą wchodzić do strefy przy przezbrojeniu.

Właściciel spod Ostrowa zdecydował się na robota, ale dopiero razem z drugą zmianą na pełny etat. Przy jednej zmianie powiedział, że wolałby te pieniądze zostawić na koncie. Kartka z trzema liczbami wisi u niego na tablicy w biurze, obok harmonogramu dostawy.