Druga zmiana czy nowa linia produkcyjna

Październik to miesiąc, w którym właściciele firm produkcyjnych dostają od handlowców plany na przyszły rok. W zakładzie robiącym opakowania z tektury pod Tarnowem plan mówił: o 60% więcej zamówień, z czego większość od dwóch stałych odbiorców. Jedna linia na jednej zmianie tego nie wyrobi. Właściciel zapytał mnie o rzecz prostą: uruchomić drugą zmianę czy kupić drugą linię.

Dwie zmiany zamiast jednej to nie podwójny zysk. To podwójny dozór, prąd i błędy wieczorem. Z kolei nowa linia to 1,4 mln zł, miejsce na hali i rok, zanim zacznie robić to, co obiecuje producent. Policzyłem oba warianty na tych samych założeniach.

Założenia

Przykład zbudowałem na typowych widełkach z jesieni 2026 roku. Pensje i ceny maszyn różnią się między regionami, ale proporcje zostają podobne.

• Jedna linia na jednej zmianie, zamówienia o 60% większe niż obecna produkcja.
• Linię obsługuje 6 operatorów. Koszt pracodawcy na jednego to około 7830 zł miesięcznie (pensja 6500 zł brutto plus składki).
• Druga zmiana pracuje od 14 do 22 i ma własnego brygadzistę. Jego koszt z narzutami to 9400 zł miesięcznie.
• Regulamin pracy ustala porę nocną od 21 do 5, więc druga zmiana ma jedną godzinę nocną dziennie, 21 dni w miesiącu.
• Nowa linia kosztuje 1,4 mln zł netto z montażem i uruchomieniem. Rozliczam ją na 7 lat, utrzymanie to 3% wartości rocznie.
• Przy nowej linii jeden brygadzista nadzoruje obie linie na jednej zmianie.

Ile kosztuje druga zmiana

Sześciu operatorów to 563 760 zł rocznie. Brygadzista 112 800 zł. Do tego dodatek za pracę w nocy. Przepisy mówią, że za każdą godzinę w porze nocnej należy się dodatek w wysokości 20% stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia. Przy płacy minimalnej 4806 zł brutto i 168 godzinach w miesiącu to około 5,72 zł za godzinę. Siedem osób, jedna godzina dziennie, 21 dni, 12 miesięcy, z narzutami: 12 159 zł rocznie. Mała kwota, ale jeśli kiedyś przesuniesz zmianę na 15-23, urośnie dwukrotnie.

Razem druga zmiana: 688 719 zł rocznie.

Ile kosztuje nowa linia

Linia potrzebuje tej samej obsady sześciu osób, bo maszyna nie obsłuży się sama. Odpada osobny brygadzista i dodatek nocny. Dochodzi linia: 1,4 mln zł rozłożone na siedem lat to 200 000 zł rocznie, plus 42 000 zł na przeglądy, części i serwis.

Razem: 805 760 zł rocznie.

Pozycja	Druga zmiana	Nowa linia
Operatorzy (6 osób)	563 760 zł	563 760 zł
Brygadzista	112 800 zł	0 zł
Dodatek nocny z narzutami	12 159 zł	0 zł
Linia: 1/7 nakładu	0 zł	200 000 zł
Utrzymanie linii	0 zł	42 000 zł
Razem rocznie	688 719 zł	805 760 zł

Druga zmiana jest tańsza o 117 041 zł rocznie, ale cała produkcja dalej wisi na jednej maszynie.

Druga zmiana wychodzi taniej o 117 041 zł rocznie. Do tego nie wymaga półtora miliona na starcie ani kredytu, który zjada zdolność na kilka lat. Na papierze sprawa jest zamknięta.

Czego tabela nie pokazuje

Po pierwsze wydajność. Wieczorna zmiana zwykle robi mniej niż poranna. Mniej doświadczonych ludzi, brak technologa i działu utrzymania ruchu pod ręką, zmęczenie pod koniec. Jeśli druga zmiana zrobi 90% tego, co pierwsza, z 60% brakującej mocy pokryjesz tylko 54 punkty. Reszta to nadgodziny albo soboty, czyli następne koszty.

Po drugie ryzyko jednej maszyny. Dziś, kiedy linia staje, stoi jedna zmiana. Przy dwóch zmianach na jednej linii każda awaria zatrzymuje całą produkcję firmy, a przegląd trzeba robić w weekend, bo w tygodniu nie ma okna. Jak drogi bywa jeden dzień przestoju, liczyłem w tekście o tym, ile kosztuje godzina przestoju maszyny. Przy dwóch zmianach ta liczba jest po prostu dwa razy większa.

Po trzecie ludzie. Znalezienie sześciu operatorów i brygadzisty na zmianę do 22 w mniejszej miejscowości bywa trudniejsze niż kupno maszyny. Dojazdy wieczorem, brak autobusu po 22, rodziny. Wiele firm zaczyna drugą zmianę od ludzi przesuniętych z pierwszej i wtedy obie zmiany są słabsze przez pół roku.

Po czwarte obsługa techniczna. Mechanik i elektryk zwykle pracują na rano. Jeśli na drugiej zmianie nikt nie umie wymienić czujnika ani usunąć zacięcia, drobna usterka o siedemnastej oznacza linię stojącą do rana. Trzeba więc albo przesunąć jednego człowieka z utrzymania ruchu na popołudnie, albo przyuczyć brygadzistę do najczęstszych napraw. Pierwsze kosztuje kolejny etat, drugie kilka tygodni szkoleń i cierpliwości.

Po piąte rachunek za prąd i ogrzewanie. Linia zużyje podobną ilość energii na sztukę bez względu na porę dnia, ale hala, sprężarka, oświetlenie i biuro brygadzisty pracują teraz szesnaście godzin zamiast ośmiu. Jesienią i zimą to odczuwalna kwota, którą łatwo pominąć, bo w tabeli liczy się tylko ludzi.

Po szóste miejsce. Nowa linia potrzebuje kilkuset metrów kwadratowych z dostępem dla wózka, zasilania i często wzmocnionej posadzki. Jeśli tego miejsca nie ma, do 1,4 mln zł dochodzi rozbudowa hali i rachunek zmienia się całkowicie.

Kiedy linia wygrywa

Kiedy byłem dyrektorem finansowym, przerabialiśmy dokładnie ten wybór i zaczęliśmy od drugiej zmiany. Po dwóch latach, kiedy było jasne, że zamówienia nie są jednorazowym skokiem, kupiliśmy drugą maszynę i druga zmiana stała się zmianą częściową, tylko na szczyty sezonu. Kolejność była dobra: druga zmiana sprawdziła popyt za grosze w porównaniu z inwestycją.

Linia wygrywa w trzech sytuacjach. Gdy popyt jest potwierdzony umowami na kilka lat, a nie planem handlowca. Gdy firma już pracuje na dwie zmiany i następnym krokiem byłaby noc, z pełnym dodatkiem nocnym i jeszcze niższą wydajnością. I gdy jedna awaria oznacza dla firmy kary umowne u odbiorcy, a druga linia daje zapas.

Właściciel spod Tarnowa uruchomił drugą zmianę od listopada, na cztery dni w tygodniu. Linię odłożył na wiosnę, kiedy będzie wiadomo, czy dwaj odbiorcy podpiszą umowy roczne.